Một trong những dấu hiệu khiến nhiều phụ huynh chú ý khi quan sát con là dáng đi bất thường, thiếu linh hoạt hoặc có những chuyển động lặp lại. Dáng đi là một phần thể hiện sự phát triển vận động, và trong nhiều trường hợp, dáng đi của trẻ tự kỷ có những đặc điểm khác biệt so với trẻ phát triển bình thường. Vậy làm sao để nhận biết? Nguyên nhân là gì? Quan trọng hơn, chúng ta có thể giúp con cải thiện dáng đi như thế nào bằng giáo dục và trị liệu? Hãy cùng tìm hiểu rõ hơn qua bài viết của Edunow dưới đây.
Dáng đi của trẻ tự kỷ có gì khác biệt?
Không phải mọi trẻ tự kỷ đều có dáng đi bất thường, nhưng một tỷ lệ đáng kể trẻ trong phổ tự kỷ có các đặc điểm vận động nổi bật. Những dấu hiệu phổ biến bao gồm:
- Đi bằng mũi chân (tiptoe walking): Trẻ thường bước đi mà không hạ gót chân xuống đất.
- Dáng đi cứng nhắc, thiếu uyển chuyển: Chuyển động tay chân không linh hoạt, trông giống như đang đi theo kiểu robot.
- Không cân bằng: Dễ mất thăng bằng khi đi, dễ vấp ngã, khó điều chỉnh hướng đi.
- Bước đi lặp lại một kiểu, không thay đổi: Thiếu tự nhiên, có thể đi vòng vòng hoặc theo một đường cố định lặp đi lặp lại.
Đây không chỉ là vấn đề về vận động mà còn liên quan đến khả năng cảm nhận cơ thể trong không gian, khả năng phối hợp tay – chân – mắt và cả yếu tố cảm giác – những điểm trẻ tự kỷ thường gặp khó khăn.
Tại sao trẻ tự kỷ lại có dáng đi khác biệt?
Thay vì lý giải bằng các thuật ngữ y khoa, chúng ta sẽ đi vào nguyên nhân dưới góc nhìn giáo dục – điều mà các phụ huynh có thể can thiệp hiệu quả:
Rối loạn xử lý cảm giác: Trẻ có thể quá nhạy hoặc kém nhạy với áp lực bàn chân tiếp xúc mặt đất, khiến trẻ không thích đặt gót chân xuống.
Thiếu nhận thức về cơ thể (body awareness): Trẻ không cảm nhận rõ các bộ phận cơ thể đang ở đâu, đang hoạt động như thế nào.
Không phối hợp vận động tốt: Khó khăn trong việc phối hợp các động tác khi di chuyển khiến trẻ đi không tự nhiên.
Thói quen hình thành từ nhỏ: Nếu trẻ đã quen đi bằng mũi chân hoặc đi chậm một cách không cân đối mà không được can thiệp sớm, hành vi này sẽ duy trì lâu dài.
Dáng đi bất thường ảnh hưởng gì đến trẻ?
Giới hạn khả năng tham gia vào các hoạt động nhóm: Trẻ có thể gặp khó khăn khi tham gia các hoạt động vận động tại trường như thể dục, múa, chạy nhảy…
Ảnh hưởng đến sự tự tin và hình ảnh bản thân: Trẻ dễ bị bạn bè trêu chọc, từ đó tự ti, thu mình, ít giao tiếp hơn.
Tác động đến phát triển tổng thể: Vận động ảnh hưởng tới khả năng học tập, giao tiếp, và tương tác xã hội – những kỹ năng nền tảng mà trẻ tự kỷ đang cần được hỗ trợ.
Các phương pháp giáo dục và trị liệu giúp cải thiện dáng đi của trẻ tự kỷ
Tại trung tâm giáo dục đặc biệt với đội ngũ giáo viên có chứng chỉ sư phạm giáo dục đặc biệt, trẻ được tiếp cận với các phương pháp chuyên biệt giúp cải thiện dáng đi hiệu quả và an toàn:
Trị liệu vận động (gross motor training)
Giáo viên thiết kế các bài tập vận động lớn: chạy nhẹ, bật nhảy, giữ thăng bằng trên ván, đi cầu thăng bằng, tập đi đúng tư thế… giúp trẻ cải thiện khả năng kiểm soát cơ thể và phát triển các nhóm cơ quan trọng.
Trị liệu cảm giác (sensory integration therapy)
Đây là kỹ thuật giúp trẻ điều hòa lại cảm giác về cơ thể và môi trường xung quanh. Khi cảm giác chân – sàn trở nên “dễ chịu”, trẻ sẽ bớt kháng cự việc đặt gót chân và cải thiện dáng đi.
Phản hồi tích cực và chơi vận động
Trẻ thường học tốt qua hoạt động vui chơi. Trung tâm sử dụng các trò chơi như nhảy lò cò, chơi cầu trượt, đi xe thăng bằng… để vừa rèn luyện dáng đi vừa tạo hứng thú học tập.
Video modeling và hướng dẫn bằng hình ảnh
Một số trẻ tự kỷ học thông qua quan sát. Giáo viên cho trẻ xem video các bạn đi đúng tư thế, sau đó thực hành theo với hỗ trợ từ giáo viên. Cách làm này rất phù hợp với trẻ tiếp nhận thông tin tốt bằng hình ảnh.
Vai trò của phụ huynh trong việc cải thiện dáng đi cho trẻ tự kỷ
Cha mẹ là người đồng hành tốt nhất của con. Sau các buổi học tại trung tâm, cha mẹ có thể áp dụng các phương pháp hỗ trợ tại nhà như:
Khuyến khích trẻ đi trên nhiều địa hình khác nhau: cỏ, cát, gạch, thảm… để tăng trải nghiệm cảm giác ở bàn chân.
- Dành thời gian chơi vận động với con mỗi ngày: đuổi bắt, nhảy lò cò, đi bộ công viên, đá bóng nhẹ…
- Ghi nhận và khen ngợi mỗi tiến bộ nhỏ: Trẻ tự kỷ học tốt qua phản hồi tích cực. Việc khen ngợi sẽ giúp trẻ có động lực duy trì tư thế đi đúng.
- Tránh ép buộc hoặc chỉ trích dáng đi của trẻ: Việc tạo áp lực có thể làm trẻ lo âu, kháng cự hoặc thậm chí từ chối vận động.
Những dấu hiệu cần can thiệp sớm
Nếu cha mẹ quan sát thấy các dấu hiệu sau, nên đưa trẻ đi đánh giá tại trung tâm chuyên biệt càng sớm càng tốt:
Trẻ 3 tuổi nhưng vẫn đi bằng mũi chân liên tục
- Trẻ thường xuyên vấp té, không giữ được thăng bằng
- Trẻ không chịu thay đổi kiểu đi dù được hướng dẫn nhiều lần
- Trẻ có các hành vi vận động lặp đi lặp lại như đi vòng tròn
Dáng đi của trẻ tự kỷ không phải là điểm cố định, mà là một phần có thể can thiệp và cải thiện. Với giáo trình phù hợp, phương pháp chuyên biệt, và sự đồng hành từ gia đình, trẻ hoàn toàn có thể học được cách di chuyển linh hoạt, tự tin và an toàn hơn. Trên đây là bài viết về dáng đi của trẻ tự kỷ tại Edunow. Hy vọng với bài viết này sẽ giúp ích được cho bạn.
>>> Có thể bạn quan tâm:
Dấu hiệu trẻ tự kỷ 2 tuổi dễ phát hiện mà ba mẹ cần biết
Dạy Trẻ Tự Kỷ Tại Nhà: Hành Trình Đồng Hành Cùng Con Phát Triển Bền Vững
