Giao tiếp bằng mắt là một trong những kỹ năng nền tảng quan trọng để trẻ phát triển khả năng tương tác xã hội. Tuy nhiên, với nhiều trẻ có dấu hiệu tự kỷ và phổ tự kỷ, kỹ năng này thường rất hạn chế. Việc trẻ né tránh ánh mắt, không nhìn khi được gọi tên hoặc không nhìn vào người đối thoại khiến việc giao tiếp và học tập của trẻ gặp nhiều khó khăn.
Vậy làm sao để dạy trẻ tự kỷ giao tiếp bằng mắt một cách hiệu quả? Có những bài tập giao tiếp mắt cho trẻ tự kỷ nào phù hợp với từng giai đoạn phát triển? Bài viết này Edunow sẽ chỉ rõ hơn cách
Tại sao giao tiếp bằng mắt lại quan trọng với trẻ tự kỷ?
Giao tiếp mắt không chỉ là hành động nhìn – nó là cửa sổ kết nối cảm xúc, sự chú ý và thấu hiểu. Với trẻ tự kỷ, khó khăn trong việc duy trì giao tiếp mắt là một trong những rào cản lớn trong tương tác xã hội.
Giao tiếp mắt giúp trẻ:
- Nhận biết cảm xúc của người đối diện
- Tập trung khi nghe hướng dẫn hoặc học bài
- Thể hiện sự chú ý và tham gia vào hoạt động chung
- Phát triển khả năng ngôn ngữ và tương tác xã hội
Việc tập cho trẻ giao tiếp bằng mắt không thể gượng ép, mà cần kết hợp các bài tập phù hợp, vui nhộn và kiên trì, dưới sự hướng dẫn của giáo viên có chuyên môn trong giáo dục đặc biệt.
Nguyên tắc cơ bản khi luyện giao tiếp mắt cho trẻ tự kỷ
Trước khi đi vào chi tiết các bài tập, phụ huynh cần nắm vững những nguyên tắc sau:
Không ép buộc: Trẻ cần được khuyến khích chứ không bị ép nhìn. Việc ép buộc có thể khiến trẻ phản kháng và sợ hãi.
Tạo động lực tích cực: Sử dụng những đồ chơi, món ăn yêu thích để khuyến khích trẻ nhìn vào người đối diện.
Bắt đầu từ thời gian ngắn: Mỗi lần chỉ cần trẻ duy trì ánh mắt trong 1–2 giây, sau đó tăng dần theo thời gian.
Luyện tập trong môi trường không gây nhiễu: Tránh quá nhiều tiếng ồn hoặc vật gây phân tán khi tập luyện.
Top 10 bài tập giao tiếp mắt cho trẻ tự kỷ dễ áp dụng tại nhà
1. Trò chơi “Bong bóng mắt”
- Dụng cụ: Một lọ bong bóng xà phòng.
- Cách làm: Cầm lọ bong bóng trước mặt, đợi đến khi trẻ nhìn vào bạn thì mới thổi bong bóng. Nếu trẻ nhìn chỗ khác, ngừng lại. Điều này giúp trẻ hiểu rằng việc giao tiếp mắt giúp hoạt động yêu thích diễn ra.
2. Dùng món ăn yêu thích
- Cầm món ăn trẻ thích ngang tầm mắt của bạn, ví dụ như chiếc bánh quy.
- Chỉ đưa món ăn cho trẻ khi trẻ nhìn vào mắt bạn trong 1–2 giây.
- Khen ngợi trẻ ngay khi trẻ thực hiện.
3. Trò chơi giấu mặt – bất ngờ
- Dùng tay che mặt, sau đó mở ra cùng câu nói vui: “Ú òa!”
- Trẻ sẽ dần học cách chờ đợi ánh mắt của bạn và nhận ra khuôn mặt là nơi thể hiện cảm xúc.
4. Chơi bắt chước biểu cảm
- Nhìn vào mắt trẻ và làm những biểu cảm như cười, buồn, chu môi.
- Khuyến khích trẻ bắt chước và nhìn bạn để học cách thể hiện cảm xúc.
5. Trò chơi “mắt – tay – miệng”
- Khi trẻ nhìn vào mắt bạn, bạn đồng thời dùng tay chỉ đồ vật và phát âm tên gọi của chúng.
- Trẻ dần học được rằng ánh mắt kết nối thông tin với hành động và lời nói.
6. Dùng gương
- Cho trẻ soi gương cùng bạn, luyện nhìn vào mắt nhau thông qua hình ảnh phản chiếu.
- Tạo cảm giác vui vẻ, ít áp lực hơn so với nhìn trực tiếp.
7. Kể chuyện tranh
- Ngồi đối diện trẻ, cầm sách ở ngang tầm mắt của bạn.
- Đưa tay chỉ tranh, dừng lại khi trẻ nhìn vào mắt bạn, rồi tiếp tục kể.
- Dần dần, trẻ sẽ hiểu việc nhìn vào người kể chuyện là một phần của việc lắng nghe.
8. Chơi với đồ chơi yêu thích
- Dùng đồ chơi yêu thích của trẻ để tạo cơ hội giao tiếp.
- Khi trẻ muốn món đồ, bạn đợi trẻ nhìn vào mắt trước khi đưa.
9. Bài tập “nhìn rồi chạm”
- Đưa ra hai lựa chọn đồ chơi, yêu cầu trẻ nhìn bạn trước khi chạm vào món muốn lấy.
- Củng cố hành vi bằng lời khen ngợi tích cực.
10. Bài tập “giao tiếp trong khi hát”
- Hát những bài quen thuộc, nhưng dừng lại ở đoạn giữa để chờ trẻ nhìn vào bạn.
- Khi trẻ nhìn, tiếp tục hát. Đây là cách rất hay để dạy trẻ chờ đợi và giao tiếp mắt trong hoạt động có cấu trúc
Đây là top 10 trò chơi đơn giản cho trẻ tự kỷ bạn có thể tham khảo thêm các phương pháp dạy trẻ tự kỷ tại nhà tại đây.
Vai trò của trung tâm giáo dục đặc biệt trong việc rèn luyện giao tiếp mắt
Dù có thể thực hành tại nhà, nhưng để đạt hiệu quả tối ưu, trẻ nên được luyện tập bài bản tại trung tâm giáo dục đặc biệt. Tại đây, giáo viên sẽ:
Đánh giá mức độ giao tiếp mắt hiện tại của trẻ
Lập kế hoạch can thiệp cá nhân hóa phù hợp với khả năng của từng trẻ
Sử dụng các công cụ như hệ thống PECS, ABA, kỹ thuật tăng cường tích cực nhằm tăng tần suất và chất lượng giao tiếp mắt
Những lỗi phụ huynh cần tránh khi tập giao tiếp mắt cho trẻ
Ép trẻ nhìn lâu: Điều này có thể gây stress và khiến trẻ sợ giao tiếp.
Dạy không đều đặn: Giao tiếp mắt cần luyện tập mỗi ngày, không thể thành công trong vài lần.
Không khen ngợi đúng lúc: Trẻ cần biết rằng hành vi của mình được đánh giá tích cực để tiếp tục thực hiện.
Dạy giao tiếp mắt cho trẻ tự kỷ là một hành trình dài nhưng hoàn toàn có thể đạt được kết quả nếu bạn kiên trì và sử dụng đúng phương pháp. Những bài tập giao tiếp mắt cho trẻ tự kỷ không chỉ là hành động luyện tập kỹ thuật mà còn là cách bạn xây dựng mối quan hệ, sự kết nối và niềm tin với con.
Với bài viết bài tập giao tiếp mắt cho trẻ tự kỷ trên. Edunow hy vọng sẽ giúp cho bạn được cách giao tiếp bằng mắt với bé tự kỷ
