Nhiều bậc cha mẹ khi nuôi dạy con tự kỷ thường bối rối khi con phản ứng mạnh mẽ với những điều tưởng như rất bình thường: tiếng ồn, đèn sáng, thay đổi lịch trình, hay một người lạ đến gần. Những phản ứng như bịt tai, la hét, né tránh, thậm chí hoảng loạn khiến nhiều cha mẹ đặt câu hỏi: “Trẻ tự kỷ sợ gì?” và quan trọng hơn: “Làm sao để giúp con vượt qua nỗi sợ đó?”
Ba mẹ hãy cùng Edunow tìm hiểu rõ những nguyên nhân gốc rễ của nỗi sợ, từ đó biết cách đồng hành và dạy con vượt qua những điều con sợ nhé.
Vì sao trẻ tự kỷ có nhiều nỗi sợ?
Trẻ tự kỷ có hệ thần kinh xử lý thông tin khác với trẻ phát triển bình thường. Điều này khiến trẻ dễ bị quá tải giác quan, khó hiểu được bối cảnh xã hội, hoặc gặp trở ngại trong việc thích nghi với thay đổi. Những điều này tạo ra cảm giác không an toàn, là nguyên nhân chính dẫn đến nỗi sợ ở trẻ.
Một số yếu tố làm gia tăng nỗi sợ ở trẻ tự kỷ:
Hệ cảm giác nhạy cảm hoặc thiếu nhạy (âm thanh, ánh sáng, mùi, xúc giác…)
- Khó khăn trong dự đoán và hiểu môi trường xung quanh
- Không thể diễn đạt cảm xúc hoặc nhu cầu bằng lời
- Ký ức tiêu cực về trải nghiệm trong quá khứ mà trẻ không thể diễn giải
Trẻ tự kỷ sợ gì? 7 nhóm nỗi sợ thường gặp
Âm thanh lớn hoặc bất ngờ
Tiếng máy hút bụi, sấm chớp, còi xe, tiếng loa ngoài trời… là những âm thanh khiến nhiều trẻ tự kỷ giật mình, hoảng loạn hoặc bỏ chạy. Với một số trẻ, tiếng người nói lớn cũng có thể bị xem là “đáng sợ”.
Đám đông và không gian lạ
Không gian lạ hoặc nơi đông người (siêu thị, sân bay, lễ hội) có thể khiến trẻ cảm thấy choáng ngợp và mất kiểm soát. Sự thay đổi đột ngột về môi trường có thể gây ra phản ứng lo âu hoặc rút lui.
Sự thay đổi trong lịch trình
Trẻ tự kỷ thường thích sự lặp lại và ổn định. Khi bị thay đổi thói quen (đổi người đón, chuyển lớp học, đổi món ăn…), trẻ dễ rơi vào trạng thái hoang mang và sợ hãi.
Ánh sáng mạnh, màu sắc chói
Một số trẻ nhạy cảm với ánh sáng mạnh như đèn LED, đèn nhấp nháy hoặc màu sắc sặc sỡ. Điều này có thể khiến trẻ cảm thấy không thoải mái hoặc bị “tấn công” bởi môi trường.
Tiếp xúc cơ thể bất ngờ
Nhiều trẻ tự kỷ không thích bị chạm vào, đặc biệt khi người khác ôm, vuốt ve hay xoa đầu mà không báo trước. Đây là nỗi sợ phổ biến do rối loạn cảm giác xúc giác.
Động vật
Một số trẻ sợ chó, mèo hoặc các con vật dù rất hiền lành. Nguyên nhân có thể là vì chuyển động nhanh và không đoán trước được hành vi của con vật.
Ký ức tiêu cực
Nếu một trải nghiệm tiêu cực từng xảy ra (bị la mắng, té ngã, gặp tai nạn…), trẻ có thể gắn nỗi sợ với hoàn cảnh đó mãi về sau, dù không còn nguy hiểm.
Một số trẻ còn hình thành nỗi sợ khi đi vệ sinh, nhất là khi từng trải qua tiếng xả nước lớn, té ngã hoặc bị ép ngồi bô, vì vậy việc dạy trẻ tự kỷ đi vệ sinh cần được thực hiện thật nhẹ nhàng và đúng phương pháp.
Làm sao để biết con đang sợ?
Trẻ tự kỷ khó diễn đạt nỗi sợ bằng lời, nhưng cha mẹ có thể nhận biết thông qua các biểu hiện:
Bịt tai, nhắm mắt, né tránh hoặc tìm chỗ trốn
- Gào khóc, la hét hoặc đánh vào đầu, cơ thể
- Tăng nhịp thở, đổ mồ hôi, run người
- Từ chối tham gia hoạt động quen thuộc
- Lặp lại một hành động như lắc người, đi vòng vòng
Vai trò của phụ huynh trong việc giúp trẻ vượt qua nỗi sợ
Phụ huynh là người nắm rõ thói quen, lịch trình và các yếu tố gây lo lắng cho trẻ. Một số lời khuyên từ đội ngũ giáo viên giáo dục đặc biệt:
Quan sát và ghi chép nỗi sợ của trẻ: Thời điểm nào? Tình huống nào? Mức độ phản ứng?
- Đừng ép trẻ đối diện nỗi sợ đột ngột: Hãy cho trẻ thời gian và không gian an toàn.
- Luôn đồng hành cùng trung tâm và giáo viên để phối hợp can thiệp thống nhất.
Khen ngợi sự dũng cảm, dù chỉ là một bước nhỏ (ví dụ: “Con hôm nay dám nhìn cái máy hút bụi rồi đó, giỏi lắm!”).
Trên đây là bài viết về trẻ tự kỷ sợ gì và cách giúp trẻ vượt qua nổi sợ của Edunow. Với bài viết này hy vọng sẽ giúp ích được cho ba mẹ giúp con vượt qua nổi sợ.
