Một số cha mẹ lo lắng khi thấy con mình thường xuyên đi nhón chân, không đặt gót chân xuống sàn. Liệu đây có phải là biểu hiện bất thường? Có phải trẻ đi nhón chân là tự kỷ? Và nếu đúng như vậy thì cần can thiệp, dạy dỗ con ra sao để cải thiện?
Bài viết dưới đây sẽ cung cấp cho ba mẹ một góc nhìn đầy đủ, nhân văn và giáo dục về hành vi đi nhón chân ở trẻ – từ nguyên nhân đến phương pháp dạy trẻ thích nghi và tiến bộ trong môi trường học tập và sinh hoạt hàng ngày.
Trẻ đi nhón chân là tự kỷ – Có phải luôn như vậy?
Không phải mọi trẻ đi nhón chân đều mắc tự kỷ, nhưng đây là một trong những dấu hiệu thường gặp ở trẻ nằm trong phổ rối loạn phát triển, đặc biệt là trẻ tự kỷ.
Tuy nhiên, đi nhón chân chỉ là một biểu hiện về vận động. Việc khẳng định trẻ tự kỷ cần dựa vào nhiều yếu tố như giao tiếp, tương tác xã hội, hành vi lặp đi lặp lại và khả năng ngôn ngữ. Vậy nên cha mẹ không nên vội vàng kết luận nếu chỉ thấy con đi nhón chân.
Điều quan trọng hơn là quan sát các biểu hiện khác đi kèm và đưa trẻ đến các trung tâm giáo dục đặc biệt có đội ngũ giáo viên chuyên môn để được đánh giá năng lực một cách toàn diện.
Vì sao trẻ tự kỷ thường hay đi nhón chân?
Khi làm việc với trẻ tại các lớp can thiệp đặc biệt, chúng tôi nhận thấy có một số nguyên nhân phổ biến khiến trẻ đi nhón chân:
Do rối loạn cảm giác ở bàn chân: Trẻ có thể cảm thấy khó chịu hoặc “quá nhạy” khi cả bàn chân tiếp xúc với sàn. Việc nhón chân giúp trẻ “giảm” cảm giác quá tải này.
Do tìm kiếm cảm giác: Một số trẻ lại đi nhón chân để tăng cảm giác áp lực lên bàn chân, tạo ra sự thỏa mãn nào đó với hệ cảm giác bên trong cơ thể.
Thói quen vận động: Trẻ có thể bắt chước hoặc duy trì kiểu đi này như một hành vi tự kích thích vận động.
Thiếu hướng dẫn vận động đúng cách: Trẻ không được hướng dẫn hoặc chưa có cơ hội rèn luyện vận động căn bản đúng kỹ thuật từ nhỏ.
Tác động của việc đi nhón chân nếu không can thiệp sớm
Nếu để lâu dài, trẻ đi nhón chân thường xuyên có thể gặp phải:
Khó khăn trong việc giữ thăng bằng và tư thế đúng khi vận động mạnh.
Gây mỏi cơ chân, ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày như chạy, nhảy, leo cầu thang.
Gây ảnh hưởng đến việc hòa nhập khi trẻ đi học, do bạn bè khác biệt hóa hành vi.
Vì vậy, việc can thiệp sớm – bằng phương pháp giáo dục và luyện tập chuyên biệt – là điều cần thiết.
Phương pháp giáo dục giúp trẻ giảm đi nhón chân
Tại trung tâm của chúng tôi, với đội ngũ giáo viên có chứng chỉ sư phạm giáo dục đặc biệt, chúng tôi áp dụng các phương pháp sau để giúp trẻ điều chỉnh hành vi đi nhón chân một cách tích cực:
Trị liệu vận động và cảm giác
Các bài tập giúp trẻ làm quen với cảm giác tiếp xúc của toàn bộ bàn chân với mặt sàn: đi trên cát, đi trên thảm mềm, ngâm chân nước ấm – lạnh xen kẽ, chơi các trò chơi đòi hỏi nhấn gót.
Các giáo viên hướng dẫn trẻ bằng hành động trực quan, dùng lời nói nhẹ nhàng kết hợp các kỹ thuật giáo dục vận động phù hợp với năng lực từng trẻ.
Gắn kết hành vi vận động với hoạt động vui chơi
Giáo trình can thiệp đặc biệt không dạy riêng lẻ động tác mà lồng ghép vào các trò chơi như đi cầu thăng bằng, bật xa, đá bóng nhẹ, nhảy trên thảm. Những hoạt động này giúp trẻ học đi đúng cách một cách tự nhiên.
Dạy trẻ đi đúng cách tại nhà – Phụ huynh cần làm gì?
Ngoài thời gian học tại trung tâm, cha mẹ đóng vai trò rất lớn trong việc duy trì và củng cố hành vi tích cực của trẻ. Một số lời khuyên thiết thực dành cho phụ huynh:
Không la mắng, không ép buộc trẻ khi trẻ đi nhón chân. Thay vào đó, nhẹ nhàng khuyến khích trẻ đặt gót chân xuống mỗi khi phát hiện hành vi nhón.
- Tạo môi trường an toàn để vận động: Sàn nhà bằng thảm, cỏ nhân tạo, hoặc các bề mặt thú vị để trẻ thích đi lại, nhảy nhót.
- Sử dụng phần thưởng nhỏ: Khen ngợi, vỗ tay, ôm con mỗi khi trẻ đi đúng tư thế.
- Cùng tập luyện mỗi ngày: Đi bộ cùng trẻ từ 10–15 phút/ngày theo kiểu đi “chạm gót” – mỗi lần bước đều dạy con cách đặt gót xuống trước.
Khi nào nên đưa trẻ đi đánh giá chuyên môn?
Cha mẹ nên tìm đến trung tâm giáo dục đặc biệt nếu thấy trẻ có các biểu hiện sau:
Đi nhón chân thường xuyên sau 2 tuổi
Không có khả năng tự điều chỉnh dáng đi khi được nhắc nhở
Không phản ứng khi được gọi tên, không tương tác ánh mắt
Có hành vi lặp lại khác (vẫy tay, xoay vòng…)
Ngay cả khi chưa chắc chắn trẻ có thuộc phổ tự kỷ hay không, thì việc can thiệp sớm theo hướng giáo dục vẫn mang lại lợi ích to lớn cho sự phát triển chung của con.
Trẻ đi nhón chân có thể là dấu hiệu của tự kỷ – Hãy giáo dục đúng hướng
“Trẻ đi nhón chân là tự kỷ?” – Câu trả lời không thể chỉ đơn giản là “có” hay “không”. Hành vi đi nhón chân cần được nhìn nhận một cách khách quan, nhân văn, và đặc biệt là dưới góc độ giáo dục và can thiệp hành vi tích cực.
Trên đây là bài viết giải đáp vấn đề trẻ đi nhón chân là tự kỷ. Hy vọng với bài viết này Edunow sẽ giúp ích được cho bạn đọc.
